وقتی پای ایران به توافق ابراهیم کشیده میشود
تاریخ انتشار
چهارشنبه ۹ مهر ۱۴۰۴ ساعت ۱۴:۳۹
اخیرا دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو در جریان یک کنفرانس مطبوعاتی در واشنگتن از طرحی با نام «اصول صلح» رونمایی کردند و ترامپ با شعف بسیار این طرح را نزدیکترین گام به صلح پایدار در خاورمیانه نامید. این طرح شامل برنامههایی برای پایان دادن به جنگ غزه بوده و در آن چارچوب اداره این منطقه بعد از پایان جنگ تعیین شده است.
ترامپ در بخشی از سخنان خود در این کنفرانس به توافق ابراهیم اشاره کرد و وعده گسترش این پیمان را داد. وی در ادامه احتمال پیوستن ایران به این پیمان در آینده را مطرح کرد که این بخش از سخنانش با واکنش تحلیلگران و عکسالعمل تند مقامات ایرانی مواجه شد. اما پیمان ابراهیم چیست و چرا ترامپ در این مقطع، موضوع پیوستن ایران به این توافق را مطرح کرده است.
توافق ابراهیم چیست؟
توافق ابراهیم در سپتامبر 2020 در کاخ سفید امضا شد و نام آن به حضرت ابراهیم به عنوان نماد مشترک ادیان ابراهیمی اشاره میکند. انتخاب نام حضرت ابراهیم به عنوان پدر ادیان ابراهیمی یعنی یهودیت، اسلام و مسیحیت کاملا نمادین است و در واقع میخواهد پیام همزیستی و نزدیکی میان ملتهای منطقه را برجسته کند.
این طرح در آن مقطع توسط دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا پیش برده شد و هدف آن ایجاد صلح گرم بین اسراییل و کشورهای عربی-اسلامی بود. پیش از این روابط کشورهای عربی با اسراییل فقط محدود به مصر و اردن بود اما توافق ابراهیم در صدد است این روابط را گسترش دهد. در واقع هدف این پیمان رفع یکی از تاریخیترین ریشههای بحران در خاورمیانه یعنی تقابل اسراییل با کشورهای عربی و در نهایت برقراری صلح بین آنهاست.
اهداف توافق ابراهیم
مشارکتکنندگان در پیمان ابراهیم مجموعهای از منافع سیاسی، اقتصادی و امنیتی را دنبال میکنند که شامل گسترش مناسبات دیپلماتیک، همکاریهای اقتصادی در زمینههای مختلف، ارتقای جایگاه بینالمللی از طریق نزدیکی بیشتر به قدرتهای غربی و ایجاد نوعی ائتلاف امنیتی برای مقابله با تهدیدات مشترک در منطقه است.
گذشت زمان نشان میدهد امضاکنندگان این پیمان بیش از پیش بر روی اهداف اقتصادی آن تمرکز کردهاند. از زمان انعقاد این پیمان، روابط تجاری و اقتصادی میان اسراییل و امارات متحده شتاب چشمگیری داشته است. دفتر سرمایهگذاری ابوظبی شعبهای در اسراییل افتتاح کرده و حجم تجارت دوجانبه این دو کشور به سرعت رشد کرده است. البته از منظر سیاسی هم این توافق به دنبال بازآرایی نظم خاورمیانه بوده که در این مسیر با چالشهای زیادی روبرو شده است.
چالشها و موانع توافق ابراهیم
پیمان ابراهیم اگرچه نقطه عطفی در روابط دیپلماتیک خاورمیانه به شمار میرود اما از همان آغاز با چالشها و موانع جدی مواجه بوده است. نخستین مانع مهم این پیمان، فاصله عمیق میان دولتها و افکار عمومی در کشورهای عربی-اسلامی است زیرا بسیاری از این جوامع عادیسازی روابط با اسراییل را به دلیل بیتوجهی به مسئله فلسطین رد میکنند.
از سوی دیگر توافق ابراهیم، راهکاری برای مناقشه اصلی خاورمیانه یعنی فلسطین ارائه نمیدهد و این خلا باعث شکنندگی آن میشود. همچنین تحلیلگران این پیمان را بیش از حد به حمایت و میانجیگری آمریکا وابسته میدانند که باعث میشود با تغییر در دولت آمریکا، مسیر آن دچار تحول شود.
چرا ترامپ به ایران اشاره کرد؟
سوال مهمی که مطرح میشود این است که ترامپ چرا در این مقطع به ایران اشاره کرده و آرزوی پیوستن ایران به توافق ابراهیم را نموده است. براساس نظر برخی تحلیلگران سناریوهای زیر در پشت پرده این ماجراست:
1.عملیات روانی علیه افکار عمومی ایران
مطرح نمودن پیوستن ایران به توافق ابراهیم، هدفی واقعی ندارد بلکه تلاشی جهت ایجاد تردید و کنجکاوی در داخل ایران است. آنها میخواهند ببینند آیا فرد یا جریانی در درون نظام به چنین توافقی تمایل دارد؟ آیا حرکتی پنهان در حال شکلگیری است؟
2. تست حساسیتها و واکنشها
دستگاههای اطلاعاتی آمریکا و اسراییل بارها نشان دادهاند که علاقهمند به سنجش خطوط قرمز ایران از طریق تحریک اظهارات رسانهای هستند. طرح این موضوعات میتواند واکنش طیفهای مختلف داخلی را آشکار نموده و تصویری واضحتر از گسلهای سیاسی ایران ترسیم کند.
۳. ایجاد دوگانهسازی در داخل ایران
از طرف دیگر مطرح شدن چنین خواستهای از طرف رییس جمهور آمریکا ممکن است با هدف افزایش فشارها و بهرهگیری از نوسانهای سیاسی باشد تا ایران را در موقعیتی قرار دهد که برای کاستن از تنش به توافق ابراهیم بپیوندد. کشور ما در حال حاضر نیازمند انسجام است و ایجاد هر شکافی، دستاوردی برای آنها محسوب میشود.
ترامپ در بخشی از سخنان خود در این کنفرانس به توافق ابراهیم اشاره کرد و وعده گسترش این پیمان را داد. وی در ادامه احتمال پیوستن ایران به این پیمان در آینده را مطرح کرد که این بخش از سخنانش با واکنش تحلیلگران و عکسالعمل تند مقامات ایرانی مواجه شد. اما پیمان ابراهیم چیست و چرا ترامپ در این مقطع، موضوع پیوستن ایران به این توافق را مطرح کرده است.
توافق ابراهیم چیست؟
توافق ابراهیم در سپتامبر 2020 در کاخ سفید امضا شد و نام آن به حضرت ابراهیم به عنوان نماد مشترک ادیان ابراهیمی اشاره میکند. انتخاب نام حضرت ابراهیم به عنوان پدر ادیان ابراهیمی یعنی یهودیت، اسلام و مسیحیت کاملا نمادین است و در واقع میخواهد پیام همزیستی و نزدیکی میان ملتهای منطقه را برجسته کند.
این طرح در آن مقطع توسط دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا پیش برده شد و هدف آن ایجاد صلح گرم بین اسراییل و کشورهای عربی-اسلامی بود. پیش از این روابط کشورهای عربی با اسراییل فقط محدود به مصر و اردن بود اما توافق ابراهیم در صدد است این روابط را گسترش دهد. در واقع هدف این پیمان رفع یکی از تاریخیترین ریشههای بحران در خاورمیانه یعنی تقابل اسراییل با کشورهای عربی و در نهایت برقراری صلح بین آنهاست.
اهداف توافق ابراهیم
مشارکتکنندگان در پیمان ابراهیم مجموعهای از منافع سیاسی، اقتصادی و امنیتی را دنبال میکنند که شامل گسترش مناسبات دیپلماتیک، همکاریهای اقتصادی در زمینههای مختلف، ارتقای جایگاه بینالمللی از طریق نزدیکی بیشتر به قدرتهای غربی و ایجاد نوعی ائتلاف امنیتی برای مقابله با تهدیدات مشترک در منطقه است.
گذشت زمان نشان میدهد امضاکنندگان این پیمان بیش از پیش بر روی اهداف اقتصادی آن تمرکز کردهاند. از زمان انعقاد این پیمان، روابط تجاری و اقتصادی میان اسراییل و امارات متحده شتاب چشمگیری داشته است. دفتر سرمایهگذاری ابوظبی شعبهای در اسراییل افتتاح کرده و حجم تجارت دوجانبه این دو کشور به سرعت رشد کرده است. البته از منظر سیاسی هم این توافق به دنبال بازآرایی نظم خاورمیانه بوده که در این مسیر با چالشهای زیادی روبرو شده است.
چالشها و موانع توافق ابراهیم
پیمان ابراهیم اگرچه نقطه عطفی در روابط دیپلماتیک خاورمیانه به شمار میرود اما از همان آغاز با چالشها و موانع جدی مواجه بوده است. نخستین مانع مهم این پیمان، فاصله عمیق میان دولتها و افکار عمومی در کشورهای عربی-اسلامی است زیرا بسیاری از این جوامع عادیسازی روابط با اسراییل را به دلیل بیتوجهی به مسئله فلسطین رد میکنند.
از سوی دیگر توافق ابراهیم، راهکاری برای مناقشه اصلی خاورمیانه یعنی فلسطین ارائه نمیدهد و این خلا باعث شکنندگی آن میشود. همچنین تحلیلگران این پیمان را بیش از حد به حمایت و میانجیگری آمریکا وابسته میدانند که باعث میشود با تغییر در دولت آمریکا، مسیر آن دچار تحول شود.
چرا ترامپ به ایران اشاره کرد؟
سوال مهمی که مطرح میشود این است که ترامپ چرا در این مقطع به ایران اشاره کرده و آرزوی پیوستن ایران به توافق ابراهیم را نموده است. براساس نظر برخی تحلیلگران سناریوهای زیر در پشت پرده این ماجراست:
1.عملیات روانی علیه افکار عمومی ایران
مطرح نمودن پیوستن ایران به توافق ابراهیم، هدفی واقعی ندارد بلکه تلاشی جهت ایجاد تردید و کنجکاوی در داخل ایران است. آنها میخواهند ببینند آیا فرد یا جریانی در درون نظام به چنین توافقی تمایل دارد؟ آیا حرکتی پنهان در حال شکلگیری است؟
2. تست حساسیتها و واکنشها
دستگاههای اطلاعاتی آمریکا و اسراییل بارها نشان دادهاند که علاقهمند به سنجش خطوط قرمز ایران از طریق تحریک اظهارات رسانهای هستند. طرح این موضوعات میتواند واکنش طیفهای مختلف داخلی را آشکار نموده و تصویری واضحتر از گسلهای سیاسی ایران ترسیم کند.
۳. ایجاد دوگانهسازی در داخل ایران
از طرف دیگر مطرح شدن چنین خواستهای از طرف رییس جمهور آمریکا ممکن است با هدف افزایش فشارها و بهرهگیری از نوسانهای سیاسی باشد تا ایران را در موقعیتی قرار دهد که برای کاستن از تنش به توافق ابراهیم بپیوندد. کشور ما در حال حاضر نیازمند انسجام است و ایجاد هر شکافی، دستاوردی برای آنها محسوب میشود.
